YETİŞKİN ERKEK FUTBOLCULARDA YARALANMALARIN ÖNLENMESİNE YÖNELİK FİZİKSEL YÖNTEMLER
Bu makale, erkek futbolcular üzerinde yaralanmaların önlenmesi üzerine uygulanabilecek bazı fiziksel yöntemlerin, yaralanmalar üzerindeki etkilerini araştırmak amacıyla, PubMed ve EMBASE elektronik veri tabanlarında belirlenmiş olan Ocak 2020’e kadar olan çalışmaların sistematik bir incelemesini içermektedir.
Temaslı spor branşlarından biri olan futbol da, yaralanmalar içsel ve/veya dışsal birçok etkene bağlı değişiklik gösterebilmektedir. Antrenman ya da müsabaka sırasında rakibin temasıyla (dışsal) ya da temassız (içsel) gerçekleşebilecek herhangi bir yaralanmanın, antrenman ya da müsabaka öncesi ısınma komponentlerinin (bileşenlerinin) uygulanması ve/veya kuvvet ve stabilizasyon çalışmaları gibi uygulanabilecek bazı yöntemlerle önlenmesi (minimizasyonu) mümkün olabilmektedir.
PubMed ve EMBASE elektronik veri tabanlarında belirlenen çalışmaların sistematik bir incelemesi 24 Ocak 2020 tarihine kadar gerçekleştirildi. İlgili makaleler “Futbol,” Yaralanma” ve “Önleme” terimleri kullanılarak arandı. Arama ve çalışma seçimi 2 bağımsız incelemeci (Jorge Pérez-Gómez, Jorge Carlos-Vivas) tarafından gerçekleştirildi. 2 yorumcu arasındaki anlaşmazlıklar tartışılarak çözüldü; gerekirse, fikir birliğine varmak için üçüncü bir incelemeciye (José Carmelo Adsuar’a) danışıldı.
Boylamsal araştırma çalışmaları, fiziksel egzersiz müdahale programının bir sonucu olarak yaralanma sayısında azalma olduğunu gösteren çalışmalar, katılımcıları erkek olan profesyonel veya amatörleri kapsayan çalışmalar, orjinal araştırma çalışmaları, 18 yaş ve üzeri yetişkin erkeklerle yürütülen araştırmalar ve İngilizce veya İspanyolca olarak yayınlanan çalışmalar bu çalışmaya dahil edildi.
Çalışmanın hipotezi, mantığı ve metodolojisinin ayrıntılı bir açıklamasını sağlayan ancak çalışma sonuçlarını sağlamayan protokol çalışmaları ve yalnızca kadın katılımcıların yer aldığı çalışmalar bu çalışmadan hariç tutuldu.
Başlangıçta PubMed ve EMBASE veri tabanında 2512 çalışma belirlendi. Kopyalar çıkarıldıktan sonra toplam 1597 makale tarandı. Ardından başlıklar ve özetler okunduktan sonra da 1505 makale hariç tutuldu. Geriye kalan 92 tam metin makale okunup uygunluk açısından değerlendirildi ve dahil edilme kriterlerini karşılamayan 81 çalışma hariç tutuldu. Böylece incelemeye 11 makale seçildi. Aşağıda çalışma seçim sürecinin akış diyagramını görebilirsiniz.
Araştırmanın amaçları doğrultusunda çalışmalar, müdahale programında kullanılan fiziksel egzersiz türüne göre 4 bölüme gruplandırıldı. Bu bölümler: Kuvvet antrenmanları, propriyoseptif (stabilizasyon/denge) antrenmanlar, çok bileşenli (stabilizasyon, core, fonksiyonel güç ve mobilizasyon) antrenman programları ve ısınma programları.
Yaralanmaların önlenmesi için kuvvet antrenmanını içeren çalışmaların çoğu, özellikle Hamstring kaslarına yönelik eksantrik egzersizlere odaklanmıştır. Kullanılan en yaygın eksantrik Hamstring egzersizi, Nordic Hamstring egzersizidir. Nordic Hamstring egzersizi hem amatör hem de profesyonel futbolcular için etkili bir egzersiz olmuştur. Bir çalışmada, sezon ortasında 10 hafta boyunca 27 seans Nordic Hamstring egzersizinin dahil edilmesi, profesyonel ve amatör futbolcular arasında yeni ve tekrarlayan Hamstring yaralanmalarının oranını azalttı.
Başka bir çalışmada, 13 hafta boyunca gerçekleştirilen ve düzenli amatör futbol antrenmanına dahil edilen daha az sayıda Nordic Hamstring egzersiz seansı, Hamstring yaralanmalarının görülme sıklığını önemli ölçüde azalttı, ancak bu yaralanmaların ciddiyetini azaltmadı.
Başka bir çalışmada, Nordic Hamstring egzersizini hem sezon öncesi hem de normal sezon boyunca haftada 1 veya 2 kez ısınma ve esneme protokolüyle birleştirdi ve elit futbolcular arasındaki Hamstring gerginliklerini azaltmada etkili olduğu gösterildi.
Başka bir çalışmada, sezon öncesi dönemde YoYo Volan Ergometresi (diğer adıyla Isoinertial) üzerinde 10 hafta boyunca gerçekleştirilen konsantrik ve eksantrik hareketleri içeren Hamstring kas grubu için bir kuvvet antrenmanı programı analiz edildi. 33 Programın, elit futbolcular arasında Hamstring kas grubunda gerginlik yaralanmalarının meydana gelmesini azaltması açısından faydalı olduğu görüldü.
Başka bir çalışmada, Addüktör Kuvvetlendirme Programı (AKP) adı verilen bir kuvvet antrenmanı protokolü incelendi. Bu protokol, sezon öncesi dönemde 6-8 hafta, haftada 2-3 kez ve müsabaka döneminde 28 hafta, haftada 1 kez uygulandı ve kasık yaralanması görülme sıklığını ve riskini azaltmada %41 oranında etkili olduğu bulundu.
Sadece bir çalışma propriyoseptif eğitimi içeriyordu. Bu antrenmanda günde 30 dakika boyunca bir ayak bileği diski (denge/stabilizasyon diski) kullanıldı. Antrenmanın futbolcular arasında ayak bileği burkulması oranını azaltmada etkili olduğu gösterildi.
Rekabet sezonunda (sezon içerisinde) kullanılan, denge/stabilizasyon, core stabilitesi ve fonksiyonel kuvvet ve mobilizasyon egzersizlerine odaklanan toplam 58 seanstan haftada 2 kez oluşan çok bileşenli bir antrenman programı, elit kesimdeki profesyonel futbolcuların kas yaralanmalarının sayısında %43 oranında önemli bir azalma sağladı.
Sakatlanmaların önlenmesi için kullanılan ısınma programları arasında FIFA 11+ programı da yer alıyordu. FIFA 11+ programı haftada 2-3 kez antrenmanlarda doğru şekilde uygulandığında erkek futbolcularda ön çapraz bağ yaralanmalarının görülme sıklığını azalttığı gösterilmiştir.
Önceki araştırmalar, müsabaka sezonu boyunca haftada 3 kez uygulanan FIFA 11+ programının, erkek rekabetçi kolej futbolcuları arasında sakatlık oranını %46 ve sakatlık nedeniyle kaybedilen zamanı %29 oranında azalttığını bildirmiştir.
Başka bir araştırma, müsabaka sezonu boyunca haftada 5-6 kez FIFA 11+ programının kullanımını analiz etti. Programın erkek kolej futbolcuları arasında alt ekstremite yaralanmalarının genel oranını ve ciddiyetini %72 oranında azalttığını buldu.
“11” ısınma programını (FIFA 11+ programının önceki bir versiyonu) analiz eden bir çalışma, antrenörlerinin 11 programını (veya çoğunu) haftada 1 veya 2 kez uyguladığı amatör futbol takımlarında, maç sakatlıklarını %11,5, antrenman sakatlıklarını ise %25,3 azalttığını gösterdi.
Araştırmada analiz edilen bilimsel araştırmalar göz önüne alındığında, yetişkin erkek futbolcular arasındaki sakatlıkları azaltmak için bazı öneriler şunlardır: Antrenman programına 15-20 dakikalık dinamik ısınma programını dahil edin (FIFA 11+ veya 11).
Nordic Hamstring egzersizi gibi eksantrik bir egzersizin 2-3 set 5-12 tekrarını yapın. Futbol antrenman seanslarına haftada en az 2 kez stabilizasyon (denge), mobilizasyon (eklem hareketliliği) ve kuvvet antrenmanları ekleyin.
1. Krutsch W, Krutsch V, Hilber F, et al. 11.361 sports injuries in a 15-year survey of a Level I emergency trauma department reveal different severe injury types in the 6 most common team sports. Sportverletz Sportschaden. 2018;32:111–119.
2. Wong-On M, Turmo-Garuz A, Arriaza R, et al. Injuries of the obturator muscles in professional soccer players. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018;26:1936–1942.
3. Gebert A, Gerber M, Pühse U, Gassmann P, Stamm H, Lamprecht M. Injuries in formal and informal non-professional soccer–An overview of injury context, causes, and characteristics. Eur J Sport Sci. 2018;18:1168–1176.
4. Owoeye OB, Aiyegbusi AI, Fapojuwo OA, Badru OA, Babalola AR. Injuries in male and female semi-professional football (soccer) players in Nigeria: Prospective study of a National Tournament. BMC Res Notes. 2017;10:133. doi: 10.1186/s13104-017-2451-x.
5. Pangrazio O, Forriol F. Epidemiology of injuries sustained by players during the 16th Under-17 South American Soccer Championship. Rev Esp Cir Ortop Traumatol. 2016;60:192–199.
6. Crema MD, Godoy IRB, Abdalla RJ, de Aquino JS, Ingham SJM, Skaf AY. Hamstring injuries in professional soccer players: Extent of MRI-detected edema and the time to return to play. Sports Health. 2018;10:75–79.
7. Reis GF, Santos TR, Lasmar RC, Oliveira Júnior O, Lopes RF, Fonseca ST. Sports injuries profile of a first division Brazilian soccer team: A descriptive cohort study. Braz J Phys Ther. 2015;19:390–397.
8. Arliani GG, Lara PHS, Astur DC, Pedrinelli A, Pagura JR, Cohen M. Prospective evaluation of injuries ocurred during a professional soccer championship in 2016 in Sao Paulo, Brazil. Acta Ortop Bras. 2017;25:212–215.
9. Stubbe JH, van Beijsterveldt AM, van der Knaap S, et al. Injuries in professional male soccer players in the Netherlands: A prospective cohort study. J Athl Train. 2015;50:211–216.
10. Hart D, Funk L. Serious shoulder injuries in professional soccer: Return to participation after surgery. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2015;23:2123–2129.
11. Eirale C, Tol JL, Farooq A, Smiley F, Chalabi H. Low injury rate strongly correlates with team success in Qatari professional football. Br J Sports Med. 2013;47:807–808.
12. Giza E, Micheli LJ. Soccer injuries. Med Sport Sci. 2005;49:140–169.
13. Beaudouin F, Aus der Fünten K, Tröß T, Reinsberger C, Meyer T. Match situations leading to head injuries in professional male football (soccer)-A video-based analysis over 12 years. Clin J Sport Med. 2020;30(Suppl. 1):47–52.
14. Pangrazio O, Forriol F. Epidemiology of soccer players traumatic injuries during the 2015 America Cup. Muscles Ligaments Tendons J. 2016;6:124–130.
15. Nery C, Raduan F, Baumfeld D. Foot and ankle injuries in professional soccer players: Diagnosis, treatment, and expectations. Foot Ankle Clin. 2016;21:391–403.
16. Henry T, Evans K, Snodgrass SJ, Miller A, Callister R. Risk factors for noncontact ankle injuries in amateur male soccer players: A prospective cohort study. Clin J Sport Med. 2016;26:251–258.
17. Volpi P, Taioli E. The health profile of professional soccer players: Future opportunities for injury prevention. J Strength Cond Res. 2012;26:3473–3479.
18. Falese L, Della Valle P, Federico B. Epidemiology of football (soccer) injuries in the 2012/2013 and 2013/2014 seasons of the Italian Serie A. Res Sports Med. 2016;24:426–432.
19. Hölmich P, Thorborg K, Dehlendorff C, Krogsgaard K, Gluud C. Incidence and clinical presentation of groin injuries in sub-elite male soccer. Br J Sports Med. 2014;48:1245–1250.
20. Paterno MV, Schmitt LC, Ford KR, et al. Biomechanical measures during landing and postural stability predict second anterior cruciate ligament injury after anterior cruciate ligament reconstruction and return to sport. Am J Sports Med. 2010;38:1968–1978.
21. Ekstrand J, Hägglund M, Waldén M. Epidemiology of muscle injuries in professional football (soccer) Am J Sports Med. 2011;39:1226–1232.
22. Hölmich P, Larsen K, Krogsgaard K, Gluud C. Exercise program for prevention of groin pain in football players: A cluster-randomized trial. Scand J Med Sci Sports. 2010;20:814–821.
23. Anandacoomarasamy A, Barnsley L. Long term outcomes of inversion ankle injuries. Br J Sports Med. 2005;39:e14. doi: 10.1136/bjsm.2004.011676. discussion e14.
24. Olmedilla-Zafra A, Rubio VJ, Ortega E, Garcia-Mas A. Effectiveness of a stress management pilot program aimed at reducing the incidence of sports injuries in young football (soccer) players. Phys Ther Sport. 2017;24:53–59.
25. Slimani M, Bragazzi NL, Znazen H, Paravlic A, Azaiez F, Tod D. Psychosocial predictors and psychological prevention of soccer injuries: A systematic review and meta-analysis of the literature. Phys Ther Sport. 2018;32:293–300.
26. Kiliç Ö, Aoki H, Goedhart E, et al. Severe musculoskeletal time-loss injuries and symptoms of common mental disorders in professional soccer: A longitudinal analysis of 12-month follow-up data. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018;26:946–954.
27. Dupré T, Funken J, Müller R, et al. Does inside passing contribute to the high incidence of groin injuries in soccer? A biomechanical analysis. J Sports Sci. 2018;36:1827–1835.
28. Meyers MC. Incidence, mechanisms, and severity of match-related collegiate men’s soccer injuries on FieldTurf and natural grass surfaces: A 6-year prospective study. Am J Sports Med. 2017;45:708–718.
29. Fujitaka K, Taniguchi A, Kumai T, Otuki S, Okubo M, Tanaka Y. Effect of changes in artificial turf on sports injuries in male university soccer players. Orthop J Sports Med. 2017;5 doi: 10.1177/2325967117719648.
30. O’Kane JW, Gray KE, Levy MR, et al. Shoe and field surface risk factors for acute lower extremity injuries among female youth soccer players. Clin J Sport Med. 2016;26:245–250.
31. Bradley PS, Portas MD. The relationship between preseason range of motion and muscle strain injury in elite soccer players. J Strength Cond Res. 2007;21:1155–1159.
32. Arnason A, Andersen TE, Holme I, Engebretsen L, Bahr R. Prevention of hamstring strains in elite soccer: An intervention study. Scand J Med Sci Sports. 2008;18:40–48.
33. Askling C, Karlsson J, Thorstensson A. Hamstring injury occurrence in elite soccer players after preseason strength training with eccentric overload. Scand J Med Sci Sports. 2003;13:244–250.
34. Grooms DR, Palmer T, Onate JA, Myer GD, Grindstaff T. Soccer-specific warm-up and lower extremity injury rates in collegiate male soccer players. J Athl Train. 2013;48:782–789.
35. Junge A, Lamprecht M, Stamm H, et al. Countrywide campaign to prevent soccer injuries in Swiss amateur players. Am J Sports Med. 2011;39:57–63.
36. Mohammadi F. Comparison of 3 preventive methods to reduce the recurrence of ankle inversion sprains in male soccer players. Am J Sports Med. 2007;35:922–926.
37. Owen AL, Wong del P, Dellal A, Paul DJ, Orhant E, Collie S. Effect of an injury prevention program on muscle injuries in elite professional soccer. J Strength Cond Res. 2013;27:3275–3285.
38. Petersen J, Thorborg K, Nielsen MB, Budtz-Jørgensen E, Hölmich P. Preventive effect of eccentric training on acute hamstring injuries in men’s soccer: A cluster-randomized controlled trial. Am J Sports Med. 2011;39:2296–2303.
39. Silvers-Granelli H, Mandelbaum B, Adeniji O, et al. Efficacy of the FIFA 11+ Injury Prevention Program in the collegiate male soccer player. Am J Sports Med. 2015;43:2628–2637.
40. Silvers-Granelli HJ, Bizzini M, Arundale A, Mandelbaum BR, Snyder-Mackler L. Does the FIFA 11+ Injury Prevention Program reduce the incidence of ACL injury in male soccer players. Clin Orthop Relat Res. 2017;475:2447–2455.
41. van der Horst N, Smits DW, Petersen J, Goedhart EA, Backx FJ. The preventive effect of the nordic hamstring exercise on hamstring injuries in amateur soccer players: A randomized controlled trial. Am J Sports Med. 2015;43:1316–1323.
42. Marshall DA, Lopatina E, Lacny S, Emery CA. Economic impact study: Neuromuscular training reduces the burden of injuries and costs compared to standard warm-up in youth soccer. Br J Sports Med. 2016;50:1388–1393.
43. Moher D, Liberati A, Tetzlaff J, Altman DG, PRISMA Group Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses: The PRISMA statement. Ann Intern Med. 2009;151:264-9,W64.
44. Maher CG, Sherrington C, Herbert RD, Moseley AM, Elkins M. Reliability of the PEDro scale for rating quality of randomized controlled trials. Phys Ther. 2003;83:713–721.
45. Harøy J, Clarsen B, Wiger EG, et al. The Adductor Strengthening Programme prevents groin problems among male football players: A cluster-randomised controlled trial. Br J Sports Med. 2019;53:150–157.
46. van Dyk N, Bahr R, Burnett AF, et al. A comprehensive strength testing protocol offers no clinical value in predicting risk of hamstring injury: A prospective cohort study of 413 professional football players. Br J Sports Med. 2017;51:1695–1702.
47. Schuermans J, Danneels L, Van Tiggelen D, Palmans T, Witvrouw E. Proximal neuromuscular control protects against hamstring injuries in male soccer players: A prospective study with electromyography time-series analysis during maximal sprinting. Am J Sports Med. 2017;45:1315–1325.
48. Freckleton G, Pizzari T. Risk factors for hamstring muscle strain injury in sport: A systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2013;47:351–358.
49. Mendiguchia J, Alentorn-Geli E, Brughelli M. Hamstring strain injuries: Are we heading in the right direction? Br J Sports Med. 2012;46:81–85.
50. Henderson G, Barnes CA, Portas MD. Factors associated with increased propensity for hamstring injury in English Premier League soccer players. J Sci Med Sport. 2010;13:397–402.
51. Yu B, Liu H, Garrett WE. Mechanism of hamstring muscle strain injury in sprinting. J Sport Health Sci. 2017;6:130–132.
52. Chumanov ES, Heiderscheit BC, Thelen DG. Hamstring musculotendon dynamics during stance and swing phases of high-speed running. Med Sci Sports Exerc. 2011;43:525–532.
53. Chumanov ES, Heiderscheit BC, Thelen DG. The effect of speed and influence of individual muscles on hamstring mechanics during the swing phase of sprinting. J Biomech. 2007;40:3555–3562.
54. Croisier JL, Ganteaume S, Binet J, Genty M, Ferret JM. Strength imbalances and prevention of hamstring injury in professional soccer players: A prospective study. Am J Sports Med. 2008;36:1469–1475.
55. Mjølsnes R, Arnason A, Østhagen T, Raastad T, Bahr R. A 10-week randomized trial comparing eccentric vs. concentric hamstring strength training in well-trained soccer players. Scand J Med Sci Sports. 2004;14:311–317.
56. Brockett CL, Morgan DL, Proske U. Human hamstring muscles adapt to eccentric exercise by changing optimum length. Med Sci Sports Exerc. 2001;33:783–790.
57. Iga J, Fruer CS, Deighan M, Croix MD, James DV. “Nordic” hamstrings exercise–engagement characteristics and training responses. Int J Sports Med. 2012;33:1000–1004.
58. Lovell R, Siegler JC, Knox M, Brennan S, Marshall PW. Acute neuromuscular and performance responses to Nordic hamstring exercises completed before or after football training. J Sports Sci. 2016;34:2286–2294.
59. Petersen J, Thorborg K, Nielsen MB, et al. The diagnostic and prognostic value of ultrasonography in soccer players with acute hamstring injuries. Am J Sports Med. 2014;42:399–404.
60. van Rijn RM, van Os AG, Bernsen RM, Luijsterburg PA, Koes BW, Bierma-Zeinstra SM. What is the clinical course of acute ankle sprains? A systematic literature review. Am J Med. 2008;121:324–331.
61. Han J, Anson J, Waddington G, Adams R, Liu Y. The role of ankle proprioception for balance control in relation to sports performance and injury. Biomed Res Int. 2015;2015 doi: 10.1155/2015/842804.
62. Bouisset S, Do MC. Posture, dynamic stability, and voluntary movement. Neurophysiol Clin. 2008;38:345–362.
63. Rivera MJ, Winkelmann ZK, Powden CJ, Games KE. Proprioceptive training for the prevention of ankle sprains: An evidence-based review. J Athl Train. 2017;52:1065–1067.
64. Riva D, Rossitto F, Battocchio L. Postural muscle atrophy prevention and recovery and bone remodeling through high frequency proprioception for astronauts. Acta Astronaut. 2009;65:813–819.
65. Doschak MR, Zernicke RF. Structure, function and adaptation of bone-tendon and bone-ligament complexes. J Musculoskelet Neuronal Interact. 2005;5:35–40.
66. Wren TA, Beaupré GS, Carter DR. Tendon and ligament adaptation to exercise, immobilization, and remobilization. J Rehabil Res Dev. 2000;37:217–224.
67. McGuine TA, Keene JS. The effect of a balance training program on the risk of ankle sprains in high school athletes. Am J Sports Med. 2006;34:1103–1111.
68. Rahnama N, Lees A, Bambaecichi E. Comparison of muscle strength and flexibility between the preferred and non-preferred leg in English soccer players. Ergonomics. 2005;48:1568–1575.
69. Hartig DE, Henderson JM. Increasing hamstring flexibility decreases lower extremity overuse injuries in military basic trainees. Am J Sports Med. 1999;27:173–176.
70. Willardson JM. Core stability training: applications to sports conditioning programs. J Strength Cond Res. 2007;21:979–985.
71. Willson JD, Dougherty CP, Ireland ML, Davis IM. Core stability and its relationship to lower extremity function and injury. J Am Acad Orthop Surg. 2005;13:316–325.
72. Bizzini M, Dvorak J. FIFA 11+: An effective programme to prevent football injuries in various player groups worldwide-a narrative review. Br J Sports Med. 2015;49:577–579.
73. Daneshjoo A, Mokhtar AH, Rahnama N, Yusof A. The effects of injury preventive warm-up programs on knee strength ratio in young male professional soccer players. PLoS One. 2012;7:e50979. doi: 10.1371/journal.pone.0050979.
74. Lee JWY, Mok KM, Chan HCK, Yung PSH, Chan KM. Eccentric hamstring strength deficit and poor hamstring-to-quadriceps ratio are risk factors for hamstring strain injury in football: A prospective study of 146 professional players. J Sci Med Sport. 2018;21:789–793.
75. Impellizzeri FM, Bizzini M, Dvorak J, Pellegrini B, Schena F, Junge A. Physiological and performance responses to the FIFA 11+ (part 2): A randomised controlled trial on the training effects. J Sports Sci. 2013;31:1491–1502.
76. Bizzini M, Impellizzeri FM, Dvorak J, et al. Physiological and performance responses to the “FIFA 11+” (part 1): Is it an appropriate warm-up. J Sports Sci. 2013;31:1481–1490.
77. Krist MR, van Beijsterveldt AM, Backx FJ, de Wit GA. Preventive exercises reduced injury-related costs among adult male amateur soccer players: A cluster-randomised trial. J Physiother. 2013;59:15–23.
78. van Beijsterveldt AM, van de Port IG, Krist MR, et al. Effectiveness of an injury prevention programme for adult male amateur soccer players: A cluster-randomised controlled trial. Br J Sports Med. 2012;46:1114–1118.
79. Gatterer H, Ruedl G, Faulhaber M, Regele M, Burtscher M. Effects of the performance level and the FIFA “11” injury prevention program on the injury rate in Italian male amateur soccer players. J Sports Med Phys Fitness. 2012;52:80–84.
80. Soligard T, Nilstad A, Steffen K, et al. Compliance with a comprehensive warm-up programme to prevent injuries in youth football. Br J Sports Med. 2010;44:787–793.
81. Steffen K, Myklebust G, Olsen OE, Holme I, Bahr R. Preventing injuries in female youth football–A cluster-randomized controlled trial. Scand J Med Sci Sports. 2008;18:605–614.
82. Waldén M, Atroshi I, Magnusson H, Wagner P, Hägglund M. Prevention of acute knee injuries in adolescent female football players: Cluster randomised controlled trial. BMJ. 2012;344:e3042. doi: 10.1136/bmj.e3042.